Flamenco voor eerste kijkers

Drie kunsten in één

UNESCO noemt flamenco een kunstvorm die zang, dans en instrumentaal spel combineert, door de Spanjaarden cante, baile en toque genoemd. Zuid-Andalusië is het hartland ervan, en UNESCO plaatste het in 2010 op de lijst van immaterieel erfgoed van de mensheid. Cante wordt gewoonlijk zittend gezongen en zonder achtergrondzangers, met teksten die kort en eenvoudig zijn.

Waar het vandaan komt

Flamenco is ontstaan in Zuid-Spanje en is nauw verbonden met de Gitano- of Roma-gemeenschap, aan wie UNESCO een essentiële rol toeschrijft in de ontwikkeling ervan. Het wordt doorgegeven via families, dynastieën, sociale groepen en flamencoclubs. Je komt het tegen op festivals en privéfeesten, maar ook op het podium, waardoor een voorstelling net zozeer als een viering kan aanvoelen als een recital.

De zanger

Cante is de vocale kant van flamenco, gezongen door mannen en vrouwen. UNESCO merkt op dat de gevoelens variëren van verdriet en tragedie tot vreugde en angst, uitgedrukt via oprechte, expressieve teksten. Elk woord begrijpen is niet nodig: de stem draagt de emotie, en de gitaar en danser reageren daarop.

Hoe mannen en vrouwen het dansen

UNESCO stelt dat de techniek complex is en verschilt naargelang de artiest man of vrouw is: bij mannen wordt meer nadruk gelegd op het voetenwerk, bij vrouwen op zachtere, sensuelere bewegingen. In de praktijk legt de moderne flamenco bij beiden de nadruk op bliksemsnel voetenwerk, uitgevoerd met absolute precisie.

Puur, klassiek en modern

Flamenco puro, de stijl die het dichtst bij zijn Gitano-wortels staat, wordt vaak solo gedanst en is gebouwd op signalen en kreten die een geïmproviseerde structuur vormgeven, niet op vaste choreografie. Klassiek flamenco, de stijl die Spaanse dansgezelschappen het vaakst opvoeren, wordt trots rechtop gedanst met lange armen. Modern flamenco vereist jarenlange studie. Eén voorstelling kan alle drie verenigen.

De gitaar

De gitaar, of toque, is al lang uitgegroeid boven zijn oorspronkelijke rol als begeleider van een zanger. Een gitarist zet het ritme neer door te tokkelen en op het klankblad te tikken, en kan solo's spelen. Castagnetten, handgeklap en voetgestamp doen mee als andere instrumenten.

Palmas en compás

Compás is het ritmische patroon dat een stuk bijeenhoudt. Zonder gitarist wordt het gedragen door handgeklap, palmas genaamd, of door knokkels op een tafel. Bulerías, de kenmerkende stijl, beweegt in een cyclus van twaalf tellen met nadruk op bepaalde tellen, en palmas worden in groepen van zes daardoorheen gespeeld.

De kreten vanaf de vloer

Artiesten worden aangemoedigd door kreten als "olé", en de gitaar, het klappen en het voetenwerk antwoorden elkaar. Dansers gebruiken zwaar voetenwerk, zapateado genaamd, en kunnen rekwisieten gebruiken zoals castagnetten, sjaals en waaiers, zoals de rode waaier op veel foto's van de dans.

Sevillanas, het festivalneefje

Sevillanas horen bij Sevilla en omgeving, een volksmuziek en -dans uitgevoerd op jaarmarkten en festivals door koppels van elke leeftijd. Hun muzikale patroon is beperkt, en leerlingen van flamenco beginnen er vaak mee. Als een show een sevillanas-nummer bevat, is het de meest feestelijke stijl op het programma.

Een danseres naast een paard

Bij El Ranchito maakt flamenco deel uit van een paardenshow. Het ticket benadrukt een dans tussen de flamencodanseres en het paard, en de dineroptie gaat verder met een aparte flamencoshow in een restaurant. Verwacht minder de intimiteit van een kleine zaal en meer een arenaspektakel in het rijgedeelte.

Lees verder: Paardenshow in Torremolinos uitgelegd

Waar je naar moet luisteren

Luister eerst naar de stem, dan naar de gitaar, dan naar het klappen. Merk op waar de danseres stopt en de zaal stil wordt voordat de voeten terugkeren. Je hebt geen Spaans nodig: het ritme, het voetenwerk en de stiltes dragen de betekenis, en de gastheren bij de show spreken Engels, Spaans, Duits en Frans.