Φλαμένκο για όσους το βλέπουν πρώτη φορά

Τρεις τέχνες σε μία

Η UNESCO χαρακτηρίζει το φλαμένκο ως μορφή τέχνης που συνδυάζει τραγούδι, χορό και οργανική μουσική, τα οποία στα ισπανικά ονομάζονται cante, baile και toque. Η νότια Ανδαλουσία αποτελεί την καρδιά του, και η UNESCO το κατέγραψε στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας το 2010. Το cante συνήθως τραγουδιέται καθισμένα και χωρίς συνοδευτικούς τραγουδιστές, με στίχους σύντομους και απλούς.

Από πού προέρχεται

Το φλαμένκο γεννήθηκε στη νότια Ισπανία και είναι στενά συνδεδεμένο με την κοινότητα των Gitano, ή αλλιώς των Ρομά, στην οποία η UNESCO αναγνωρίζει έναν ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξή του. Μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, μέσα από οικογένειες, δυναστείες, κοινωνικές ομάδες και λέσχες φλαμένκο. Το συναντάς σε φεστιβάλ και ιδιωτικά πάρτι αλλά και στη σκηνή, έτσι ένα σόου μπορεί να μοιάζει τόσο με γιορτή όσο και με ρεσιτάλ.

Ο τραγουδιστής

Το cante είναι η φωνητική πλευρά του flamenco, τραγουδισμένη από άνδρες και γυναίκες. Η UNESCO σημειώνει ότι τα συναισθήματά του κυμαίνονται από τη θλίψη και την τραγωδία έως τη χαρά και τον φόβο, εκφρασμένα μέσα από ειλικρινείς, εκφραστικούς στίχους. Δεν απαιτείται να κατανοείτε κάθε λέξη: η φωνή μεταφέρει το συναίσθημα, και η κιθάρα και ο χορευτής ανταποκρίνονται σε αυτό.

Πώς το χορεύουν άνδρες και γυναίκες

Η UNESCO αναφέρει ότι η τεχνική είναι πολύπλοκη και διαφέρει ανάλογα με το φύλο του ερμηνευτή: πιο έντονη χρήση των ποδιών για τους άνδρες και πιο απαλές, αισθησιακές κινήσεις για τις γυναίκες. Στην πράξη, το σύγχρονο φλαμένκο δίνει έμφαση σε αστραπιαία γρήγορη δουλειά των ποδιών, εκτελεσμένη με απόλυτη ακρίβεια και για τα δύο φύλα.

Αγνή, κλασική και μοντέρνα

Το flamenco puro, το ύφος που βρίσκεται πιο κοντά στις Gitano ρίζες του, χορεύεται συχνά σόλο και βασίζεται σε σήματα και φωνητικές εντολές που διαμορφώνουν μια αυτοσχεδιαστική δομή, όχι σε προκαθορισμένη χορογραφία. Το κλασικό flamenco, το ύφος που παρουσιάζουν περισσότερο οι ισπανικές χορευτικές ομάδες, χορεύεται με περήφανη όρθια στάση και μακριά χέρια. Το μοντέρνο flamenco απαιτεί χρόνια σπουδών. Μία μόνο παράσταση μπορεί να συνδυάζει και τα τρία.

Η κιθάρα

Η κιθάρα, ή αλλιώς «toque», έχει από καιρό ξεπεράσει τον αρχικό της ρόλο ως συνοδεία ενός τραγουδιστή. Ο κιθαρίστας ορίζει τον ρυθμό παίζοντας συγχορδίες και χτυπώντας το ηχείο, ενώ μπορεί να εκτελέσει και σόλο. Τα κάστανιέτα, τα παλαμάκια και τα χτυπήματα με τα πόδια προστίθενται ως άλλα όργανα.

Πάλμας και κομπάς

Το Compás είναι το ρυθμικό μοτίβο που κρατά ένα κομμάτι ενωμένο. Χωρίς κιθαρίστα, το κρατούν τα παλαμάκια, που λέγονται palmas, ή τα χτυπήματα των αρθρώσεων στο τραπέζι. Οι Bulerías, το εμβληματικό στυλ, κινούνται σε κύκλο δώδεκα χτύπων τονίζοντας συγκεκριμένους χρόνους, και τα palmas παίζονται σε ομάδες των έξι κατά μήκος του.

Οι κραυγές από το πάτωμα

Οι ερμηνευτές ενθαρρύνονται με κραυγές όπως «olé», και η κιθάρα, τα παλαμάκια και τα βήματα απαντούν το ένα στο άλλο. Οι χορευτές χρησιμοποιούν βαρύ ποδοκρότημα, που λέγεται zapateado, και μπορεί να χρησιμοποιήσουν αντικείμενα όπως κάστανιετ, σάλια και βεντάλιες, όπως η κόκκινη βεντάλια σε πολλές φωτογραφίες του χορού.

Sevillanas, ο ξάδελφος του φεστιβάλ

Οι Sevillanas ανήκουν στη Σεβίλλη και τα περίχωρά της, μια λαϊκή μουσική και χορευτική παράδοση που παρουσιάζεται σε πανηγύρια και φεστιβάλ από ζευγάρια κάθε ηλικίας. Το μουσικό τους μοτίβο είναι περιορισμένο, και οι μαθητές του flamenco συχνά ξεκινούν με αυτές. Αν ένα σόου περιλαμβάνει νούμερο sevillanas, είναι το πιο γιορτινό στυλ του προγράμματος.

Μια χορεύτρια δίπλα σε ένα άλογο

Στο El Ranchito το flamenco αποτελεί μέρος ενός σόου με άλογα. Το εισιτήριο αναδεικνύει έναν χορό ανάμεσα στη χορεύτρια flamenco και το άλογο, και η επιλογή δείπνου συνεχίζεται με ξεχωριστό σόου flamenco σε εστιατόριο. Περιμένετε λιγότερη οικειότητα μικρού χώρου και περισσότερο θέαμα αρένας στο μέρος της ιππασίας.

Διαβάστε στη συνέχεια: Η παράσταση με άλογα στο Torremolinos με μια ματιά

Τι να ακούσετε

Ακούστε πρώτα τη φωνή, μετά την κιθάρα, μετά τα παλαμάκια. Προσέξτε πού σταματά η χορεύτρια και ο χώρος σωπαίνει πριν επιστρέψουν τα πόδια. Δεν χρειάζεστε ισπανικά: ο ρυθμός, τα βήματα και οι σιωπές μεταφέρουν το νόημα, και οι οικοδεσπότες του σόου μιλούν αγγλικά, ισπανικά, γερμανικά και γαλλικά.